Bài học từ mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại Thuận Nghĩa (Bình Định)

Mô hình phân loại tại nguồn và xử lý tại chỗ - Bài toán đầu ra cho 3R

Từ tháng 6/2023, Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Định phối hợp với UBND huyện Tây Sơn, Sở NN&PTNT triển khai mô hình phân loại chất thải sinh hoạt tại nguồn tại khối phố Thuận Nghĩa. Qua khảo sát 470 hộ dân, có 290 hộ tham gia mô hình, trong đó khoảng 180 hộ tận dụng chất thải hữu cơ cho sản xuất nông nghiệp.

Hoạt động phân loại rác tại hộ gia đình được thực hiện theo đúng quy định tại Khoản 1 Điều 75 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, phân thành 3 nhóm: chất thải hữu cơ dễ phân hủy, chất thải có thể tái chế và chất thải còn lại. Để đảm bảo hiệu quả, cơ quan chức năng đã tổ chức các lớp tập huấn triển khai mô hình cho các tổ, đội và hộ dân tại khối phố Thuận Nghĩa, đồng thời cấp phát dụng cụ đựng chất thải thực phẩm cho hộ dân, các thiết bị vận chuyển và thùng ủ phục vụ mô hình đội thu gom. Đến nay, công tác phân loại, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đã được triển khai tại 470 hộ dân khối phố Thuận Nghĩa, trong đó 180 hộ dân có chất thải hữu cơ được tận dụng cho sản xuất nông nghiệp của gia đình; 290 hộ dân còn lại đem chất thải thực phẩm ra ngoài để thu gom và xử lý theo mô hình.

“Trên địa bàn huyện Tây Sơn hiện đang triển khai khoảng 4 mô hình phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian hơn 6 tháng triển khai, mô hình tại khu phố Thuận Nghĩa đã cho thấy tính khả thi, hiệu quả hơn. Mô hình phù hợp với phần lớn các đô thị hiện nay của các huyện vừa có yếu tố đô thị, vừa có yếu tố nông thôn, thuận lợi trong việc thu gom và xử lý chất thải hữu cơ dễ phân hủy. Riêng tại khối phố Thuận Nghĩa, mô hình còn có tác dụng hỗ trợ, quảng bá thêm cho nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng đối với làng rau an toàn Thuận Nghĩa” - Phó Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Tây Sơn Nguyễn Văn Vui cho biết.

Hiệu quả từ thực tiễn

Một điểm nổi bật trong mô hình là sự tham gia tích cực của người dân. Tiêu biểu như cô Nguyễn Thị Thu và chị Trương Thị Mỹ Lệ – những thành viên trong đội thu gom, đã chủ động thu gom rác hữu cơ tại các hộ gia đình trong khu phố và đem về ủ tại nhà. Sau khoảng 2 tháng, chất thải hữu cơ được chuyển hóa thành phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp tại hộ.

Hàng ngày, vào khoảng 7 giờ tối, cô Nguyễn Thị Thu ở khối 2, khối phố Thuận Nghĩa lại mang theo 2 chiếc thùng đi quanh hơn 30 hộ gia đình để thu gom chất thải hữu cơ. Các chất thải được thu gom gồm thức ăn thừa, vỏ rau củ quả, lá cây… đã được các hộ gia đình phân loại riêng và chứa trong xô màu xanh để trước nhà. Khi đưa về, các chất thải này được cô Thu đem về ủ trong 3 chiếc thùng lớn do cơ quan nhà nước hỗ trợ đặt tại nhà. Sau thời gian ủ khoảng 2 tháng, chất thải sẽ trở thành phân bón hữu cơ và được cô bón cho 1 sào đất trồng ớt của gia đình.

Cô Nguyễn Thị Thu cho biết, ban đầu khi các cơ quan, đoàn thể ở địa phương tuyên truyền, vận động triển khai mô hình này đến người dân, nhiều người cũng tỏ ra băn khoăn. Công việc nhà nông bận rộn nên nhiều người lo sợ mất thời gian, “ngại” tham gia những công việc này. “Thế là cô mạnh dạn xung phong làm. Lúc đầu cũng còn bỡ ngỡ, vừa làm vừa phải học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với các chị em khác để công việc được tốt hơn. Giờ mọi người đều quen, lại thấy thích vì thấy nhiều cái lợi quá”, cô Thu vui vẻ nói, đồng thời cho biết, từ khi dùng phân hữu cơ được ủ cộng với nước rỉ rác từ thùng ủ, sào ớt trồng của gia đình tươi tốt hẳn lên.

Gia đình chị Trương Thị Mỹ Lệ ở khối phố Thuận Nghĩa có hơn 500 m2 đất trồng hành, đậu phộng. Giống như cô Nguyễn Thị Thu, chị Lệ hàng ngày cũng mang thùng đi thu gom rác thải hữu cơ của 36 hộ gia đình xung quanh về ủ làm phân bón. Chị Trương Thị Mỹ Lệ cho biết, việc phân loại rác của các hộ gia đình trong khu phố lúc đầu cũng chưa tốt do chưa quen, nhưng theo thời gian cùng với việc tăng cường tuyên truyền, ý thức của người dân đã tốt lên, dần đi vào nền nếp. Chị cho rằng, mô hình phân loại, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt như ở Thuận Nghĩa là phù hợp với điều kiện của địa phương, có thể nhân rộng ra toàn thị trấn và các khu vực khác trong tỉnh có điều kiện tương tự

Theo chia sẻ từ người dân, chất lượng đất và cây trồng sau khi sử dụng phân hữu cơ tự ủ cải thiện đáng kể. Đồng thời, mô hình giúp giảm lượng rác thải phát sinh cần vận chuyển và xử lý tập trung, tiết kiệm chi phí và góp phần bảo vệ môi trường.

Tổ chức triển khai chặt chẽ

Mô hình được tổ chức với các tổ, đội chuyên trách như:

- Tổ giám sát mô hình (5 thành viên)

- Tổ hướng dẫn phân loại và thu gom (25 thành viên)

- Đội thu gom chất thải hữu cơ (8 thành viên)

Các hộ dân được cấp phát thùng đựng rác thực phẩm, dụng cụ vận chuyển và thùng ủ tại nhà. Lớp tập huấn cũng được tổ chức thường xuyên để đảm bảo kỹ thuật phân loại và ủ rác được thực hiện đúng quy trình. Đồng thời, nhân rộng mô hình và hình thành mạng lưới thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sinh hoạt phù hợp tại địa phương. Về lâu dài, nghiên cứu bố trí khu xử lý chất thải thực phẩm tập trung nhằm thu gom và xử lý hiệu quả.

Nhân rộng các mô hình hay- Cần có những chính sách tốt cho mô hình xử lý rác thải hữu cơ tại chỗ 

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực từ ngày 1/1/2022 đã đưa ra các quy định nghiêm khắc về việc phân loại rác thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Theo quy định tại Điều 79, chậm nhất đến ngày 31/12/2024, hộ gia đình, cá nhân phải thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo Khoản 1 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ cũng nêu rõ, hộ gia đình, cá nhân có thể bị xử phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng nếu không phân loại chất thải rắn sinh hoạt, không sử dụng bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt theo quy định.

Chính vì vậy, việc triển khai và nhân rộng các mô hình hay về phân loại, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đang được các cấp chính quyền và người dân quan tâm. Đánh giá về mô hình tại khối phố Thuận Nghĩa, ông Nguyễn Việt Cường - Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường) cho biết, mô hình đã giải quyết được một vấn đề “khó” xưa nay là vấn đề xử lý chất thải sinh hoạt sau phân loại. Mô hình đã thiết lập được mạng lưới hệ thống từ giai đoạn phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại hộ gia đình; đã xây dựng được một cơ chế pháp lý rõ ràng cho việc triển khai các hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt mang tính đặc thù địa phương.

Mô hình phân loại, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn ở Thuận Nghĩa là ví dụ điển hình về việc kết hợp giữa ý thức cộng đồng và giải pháp công nghệ tại chỗ. Đây là một hướng đi phù hợp cho các địa phương đang hướng tới phát triển bền vững, tuần hoàn và thân thiện với môi trường.